
60 настай хэл дэлхийг яаж аварсан бэ?

Ц.Анужин
Багш


Ц.Анужин
Багш
2020 оны дөрөвдүгээр сар. Ковидын улмаас АНУ-д сая сая хүн нэг дор ажилгүй болж, ажилгүйдлийн тэтгэмж авахаар өргөдөл гаргав. Гэтэл Нью Жерси мужийн систем ачааллаа дийлэхгүй унажээ. Мужийн захирагч хэвлэлийн бага хурал дээр гарч, хэн ч санаагүй нэгэн хүсэлт тавьсан: “COBOL мэддэг хүмүүс бидэнд туслаач.”
Олон залуу програмист тэр үед анх удаа COBOL гэдэг үгийг сонссон. Харин тэр хэл бол тэтгэвэрт гарсан, ах эгч нарын үеийн програмистуудын хэл байв. Тэгээд тэр 60 гаруй настай хэл одоо ч банк, даатгал, засгийн газрын системийн гол хэсгийг дуугүйхэн ажиллуулсаар байгаа юм.
COBOL-ийн нэг мөрийг харцгаая:
ADD TAX TO TOTAL GIVING AMOUNT-DUE
Програмист биш ч ойлгоно: татварыг нийт дүн дээр нэмээд төлөх дүнг гаргаж байна. Энэ бол зориуд хийсэн зүйл. 1959 онд COBOL-ийг бүтээхэд Грейс Хоппер зэрэг хүмүүсийн санаа гол нөлөө үзүүлсэн бөгөөд тэд зоримог мөрөөдөлтэй байв: код англи хэл шиг уншигддаг болвол бизнесийн менежерүүд ч програмыг ойлгож, магадгүй өөрсдөө бичиж чадна.
Тэр мөрөөдөл биелсэн үү? Хагас дутуу. COBOL маш амжилттай болж, дэлхийн санхүүгийн систем дээр суурьшсан. Гэвч менежерүүд програм бичдэг болоогүй. Код урт, нуршуу болсон ч програмчлал хялбар болсонгүй. Яагаад гэвэл хэцүү хэсэг нь хэл биш байсан юм.
Програмчлалын жинхэнэ хүндрэл бол “ADD” гэж бичих үү, “+” гэж бичих үү гэдэгт биш. Харин хэрэглэгч буруу мэдээлэл оруулбал яах вэ, хоёр гүйлгээ нэг зэрэг ирвэл яах вэ, сар 31 биш 30 хоногтой бол яах вэ гэх мэт мянга мянган нөхцөлийг урьдчилан бодож, тодорхой болгоход оршдог. Англи хэлтэй төстэй үг хэрэглэсэн ч энэ бодол шаардлагагүй болчихгүй. COBOL нь кодыг харагдах байдлаар хялбар болгосон ч бодох ажлыг хялбар болгож чадаагүй.
Сонирхолтой нь, алдарт компьютерийн эрдэмтэн Эдсгер Дейкстра COBOL-ийг хатуу шүүмжилж, энэ хэл програмистуудын сэтгэлгээг гажуудуулдаг гэж үздэг байв. Түүний санаа бол програмчлалд хүний хэлний тодорхой бус байдал биш, математикийн нарийвчлал хэрэгтэй гэсэн утгатай.
Одоо 2026 он. Хиймэл оюун ухааны хэрэгслүүд бидэнд "надад зардлаа хянадаг апп хийж өгөөч" гэж энгийн үгээр хэлэхэд ажиллах код бичиж өгдөг болсон. Энэ бол COBOL-ийн мөрөөдлийн хоёр дахь, илүү хүчирхэг хувилбар. Энэ удаа бид англи хэлтэй төстэй биш, жинхэнэ хүний хэлээр, тэр ч байтугай монгол хэлээр програмчилж байна.
Гэхдээ асуулт хэвээрээ: хэцүү хэсэг нь хэл байсан уу, бодол байсан уу?
Хиймэл оюун ухаан COBOL-оос нэг том ялгаатай: тэр дутуу орхисон зүйлийг таамаглаж нөхдөг. Та "зардал хянадаг апп" гэхэд ангилал, огноо, нийт дүнг өөрөө бодож нэмнэ. Энэ бол асар том давуу тал. Гэвч энэ нь бас эрсдэл. Хиймэл оюун ухаан таны оронд шийдвэр гаргаж байгаа ч та тэр шийдвэрүүдийг мэдэхгүй байж магадгүй. Тодорхой бус хүсэлт өгвөл тодорхой бус үр дүн гарна. Харин тэр үр дүн ажиллаж байгаа мэт харагдах тусам алдааг олоход хэцүү болно.
COBOL бидэнд хоёр зүйл заасан. Нэгдүгээрт, програмчлалыг хүн бүрт хүртээмжтэй болгох оролдлого үргэлж үнэ цэнэтэй, учир нь энэ нь технологийг илүү олон хүнд нээдэг. Хоёрдугаарт, хэлийг хялбарчилснаар бодлыг хялбарчилж чадахгүй.
Магадгүй ирээдүйн програмист код бичдэг хүн биш, харин юу хүсч байгаагаа маш тодорхой бодож, тайлбарлаж чаддаг хүн байх болов уу. Тэгвэл хамгийн чухал ур чадвар нь синтакс биш, тодорхой сэтгэлгээ болно.
Нью Жерсийн систем 2020 онд COBOL-ийн буруугаас унаагүй. Тэр хуучин код олон арван жил найдвартай ажилласан. Асуудал нь түүнийг ойлгодог хүн үлдээгүйд байв. Хэрэв бид өнөөдөр хиймэл оюун ухаанаар бичүүлсэн кодоо ойлгохгүйгээр ашиглавал 30 жилийн дараа хэн нэгэн хэвлэлийн бага хурал дээр гарч "энэ кодыг ойлгодог хүн байна уу?" гэж асуух болов уу?
Та юу гэж бодож байна: програмчлалын хэцүү хэсэг нь хэл үү, эсвэл бодол уу?