Өгөгдлийн сан буюу database гэдэг нь мэдээллийг тодорхой бүтэц, зохион байгуулалттайгаар хадгалах зориулалттай систем юм. Өгөгдлийн сангийн тусламжтайгаар их хэмжээний мэдээллийг хурдан хайх, нэмэх, өөрчлөх, устгах болон боловсруулах боломжтой.
Жишээлбэл, сургуулийн мэдээллийн системд оюутны нэр, код, нас, мэргэжил, хичээлийн дүн зэрэг мэдээлэл хадгалагдана. Эдгээрийг энгийн файлд хадгалж болох боловч мэдээллийн хэмжээ ихсэх тусам хайх, шинэчлэх, хамгаалах ажиллагаа хүндрэх болно. Харин өгөгдлийн сан ашигласнаар мэдээллийг илүү найдвартай, эмх цэгцтэй удирдаж чадна.
Өгөгдлийн сан нь ихэвчлэн дараах хэсгүүдээс бүрдэнэ.
Хүснэгт (Table) — Ижил төрлийн мэдээллийг хадгална.
Багана (Column) — Мэдээллийн шинж чанарыг тодорхойлно.
Мөр (Row) — Нэг объектын бүтэн мэдээллийг илэрхийлнэ.
Түлхүүр (Key) — Мэдээллийг ялган таних болон хүснэгтүүдийг хооронд нь холбоход ашиглагдана.
Өгөгдлийн санг үүсгэх, өөрчлөх, удирдах зориулалттай программыг өгөгдлийн сангийн удирдлагын систем буюу DBMS (Database Management System) гэдэг.
Түгээмэл ашиглагддаг системүүд:
PostgreSQL
MySQL
Microsoft SQL Server
Oracle Database
MongoDB
SQLite
Эдгээр системээр дамжуулан хэрэглэгч болон программ өгөгдлийн сантай харилцдаг.
Өгөгдлийн санг мэдээллээ хэрхэн хадгалж байгаагаас нь хамааран хэд хэдэн төрөлд ангилдаг.
Харилцаат өгөгдлийн сан нь мэдээллийг хүснэгт хэлбэрээр хадгална. Хүснэгтүүд түлхүүр талбаруудаар хоорондоо холбогддог. PostgreSQL, MySQL болон Oracle Database нь энэ төрөлд хамаарна.
Жишээлбэл, оюутны мэдээллийг нэг хүснэгтэд, сонгосон хичээлүүдийг өөр хүснэгтэд хадгалж, оюутны ID-гаар хооронд нь холбож болно.
Харилцаат бус буюу NoSQL өгөгдлийн сан нь мэдээллийг заавал хүснэгт хэлбэрээр хадгалах шаардлагагүй. Мэдээллийг document, key-value, graph зэрэг хэлбэрээр хадгалж болно.
MongoDB нь мэдээллийг JSON-тэй төстэй document хэлбэрээр хадгалдаг түгээмэл NoSQL систем юм.
SQL буюу Structured Query Language нь харилцаат өгөгдлийн сантай ажиллахад ашигладаг хэл юм. SQL-ийн тусламжтайгаар мэдээлэл нэмэх, харах, өөрчлөх болон устгах боломжтой.
Жишээлбэл:
SELECT * FROM students;Энэ команд нь students хүснэгтэд байгаа бүх мэдээллийг харуулна.
INSERT INTO students (name, age)
VALUES ('Бат', 20);Энэ команд нь хүснэгтэд шинэ оюутны мэдээлэл нэмнэ.
Өгөгдлийн сан ашигласнаар дараах боломжууд бий болно.
Их хэмжээний мэдээллийг эмх цэгцтэй хадгална.
Хэрэгтэй мэдээллийг хурдан хайж олно.
Мэдээллийг нэмэх, засах, устгах ажиллагааг хялбарчилна.
Олон хэрэглэгч нэгэн зэрэг ажиллах боломжтой.
Хэрэглэгчийн эрхийг тохируулж, мэдээллийг хамгаална.
Мэдээллийн давхардлыг багасгана.
Нөөцлөлт хийж, алдагдсан мэдээллийг сэргээх боломжтой.
Өгөгдлийн санг бараг бүх төрлийн мэдээллийн системд ашигладаг. Тухайлбал:
Банкны данс болон гүйлгээний систем
Сургуулийн бүртгэл, дүнгийн систем
Эмнэлгийн өвчтөний мэдээллийн систем
Онлайн дэлгүүрийн бараа, захиалгын систем
Нийгмийн сүлжээний хэрэглэгч, нийтлэлийн систем
Байгууллагын ажилтны бүртгэл
Зочид буудал болон нислэгийн захиалгын систем
Жишээлбэл, онлайн дэлгүүрт хэрэглэгчийн мэдээлэл, барааны үлдэгдэл, захиалга, төлбөр болон хүргэлтийн мэдээллийг өгөгдлийн санд хадгалдаг.
Өгөгдлийн сан нь мэдээллийг зөв бүтэцтэйгээр хадгалах, удирдах, боловсруулах үндсэн технологи юм. Орчин үеийн веб сайт, гар утасны аппликэйшн болон байгууллагын системүүдийн ихэнх нь өгөгдлийн сан ашигладаг. Иймээс өгөгдлийн сангийн бүтэц, төрөл болон SQL хэлний үндсийг судлах нь программ хангамжийн чиглэлээр суралцаж буй хүн бүрд чухал ач холбогдолтой