Математик тулаан I хэсэг – Зальт Кардано

Өнөөдөр бидний сурах бичигт ганцхан мөрөөр бичигддэг томьёоны ард урвалт, нэр хүндийн тулаан, математикчдын дуэль нуугдаж байжээ.

10 жилийн сурагч бүр дараах тэгшитгэлүүдтэй танилцдаг.

• ax + b = 0 (1-р зэрэг)

• ax² + bx + c = 0 (2-р зэрэг)

• ax³ + bx² + cx + d = 0 (3-р зэрэг)

• ax⁴ + bx³ + cx² + dx + e = 0 (4-р зэрэг)

Эдгээрийн x-ийн утгыг олох ерөнхий аргууд байдаг. Харин эдгээр томьёо хэрхэн бий болсон тухай түүх нь математикаас ч дутахгүй сонирхолтой.

Яагаад гэж үү?

Учир нь тэр үед математик бол зөвхөн шинжлэх ухаан биш, амьжиргааны эх үүсвэр байсан юм.

Математикчид худалдаачид, язгууртнууд, төрийн байгууллагуудад тооцоолол хийж мөнгө олдог байв. Өнөөдрийн хэлээр бол нягтлан бодогч, санхүүгийн зөвлөх, өгөгдөл шинжээчийг нэг хүн дээр нийлүүлсэн мэт ажил эрхэлдэг байсан гэсэн үг.

Тиймээс сайн тоочин гэсэн нэр хүндээ алдах нь ажилгүй болохтой бараг адил байжээ.

Тэр үед математикчдын дунд нээлттэй бодлогын тулаан их зохион байгуулагддаг байсан аж.

Хоёр математикч тайзан дээр гарч, бие биедээ бодлого өгнө. Хэн нь илүү хурдан, зөв бодож чадна тэр нь ялна.

Яг л өнөөдрийн шатрын аваргын тэмцээн эсвэл спортын халз тулаан шиг.

Эдгээр тэмцээнүүдэд 3-р зэргийн олон гишүүнтийн тэгшитгэлүүд байнга гарч ирдэг байв.

2-р зэргийн тэгшитгэлийн томьёо хэдийнээ нийтэд мэдэгдсэн байсан ч 3-р зэргийн тэгшитгэлийн ерөнхий шийдэл хараахан олдоогүй байлаа.

Тиймээс 3-р зэргийн тэгшитгэлийн томьёог эзэмшсэн хүн тухайн үеийн супер од л гэсэн үг.

Фиор ба нууц томьёо

Фиор хэмээх математикч өөрийн багшаас өвлөн авсан нэгэн нууц аргыг ашиглан олон тэмцээнд дараалан ялж байв.

Гэхдээ уг арга нь бүх төрлийн 3-р зэргийн тэгшитгэлийг боддоггүй, зөвхөн тодорхой нөхцөлд ажилладаг байжээ.

Гэсэн ч өрсөлдөгчид нь түүний нууцыг мэддэггүй байсан тул Фиор бараг ялагдашгүй мэт харагддаг байв.

Гэвч удахгүй түүнд хүчтэй өрсөлдөгч гарч ирнэ.

Зальт Кардано

Кардано Тартальягийн томьёог олж мэдэхээр шийдэв.

Тэрээр гуйж үзэв.

Ятгаж үзэв.

Наймаалцаж үзэв.

Эцэст нь Тартальягаас:

"Би хэнд ч хэлэхгүй."

гэж амлаж байж нууцыг нь олж авчээ.

Тарталья түүнд итгэсэн байна.

Энэ бол түүний хамгийн том алдаа байв.

Хэдэн жилийн дараа Кардано "Агуу Илбүүд" нэртэй ном хэвлүүлэв. Тэгээд тэр номдоо Тартальягийн зааж өгсөн томьёог оруулчихсан байлаа. Мэдээж Тарталья галзуурах шахсан нь ойлгомжтой. Тэр Карданог нээлттэй математик тулаанд дууджээ.

Гэвч Кардано өөрөө очсонгүй. Харин өөрийн шавь болох Феррариг явуулсан байна.

Ферраригийн цохилт

Ялагч нь хэн байсан бэ?

Өнөөдөр бид 3-р зэргийн тэгшитгэлийн шийдлийг Карданогийн томьёо гэж нэрлэдэг.

Тарталья томьёог боловсруулсан.

Кардано түүнийг нийтэд түгээсэн.

Тиймээс зарим хүн Карданог урвагч гэж үздэг бол зарим нь шинжлэх ухааны мэдлэгийг нээлттэй болгосон хүн гэж үнэлдэг. Гэхдээ нэг зүйл тодорхой.

Хэрэв Кардано тэр томьёог ном болгон хэвлээгүй бол өнөөдөр бид 3-р зэргийн тэгшитгэлийн шийдэлийн цаашлаад бүр Тартальягийн нэрийг ч мэдэхгүй байх байсан байж болно.

Үүнээс хойш шинжлэх ухааны ертөнцөд нэгэн сонирхолтой соёл тогтсон байдаг.

"Нээлтийг хийсэн хүнээс илүүтэйгээр, түүнийг хүн төрөлхтөнд хүргэсэн хүний нэр түүхэнд үлдэх."

Кардано, Тарталья хоёрын тулаан энд дуусахгүй.

Учир нь дараагийн асуудал нь бүр ч аюултай байв.

5-р зэргийн тэгшитгэл.