Ж.Солонго
Багш
Уур амьсгалын өөрчлөлтийн тухай яриа хэдхэн жилийн өмнө голдуу нарны хавтан, салхин турбин, цахилгаан автомашин гэсэн цөөн жишээгээр төсөөлөгдөж байв. Эдгээр нь climate tech-ийн эхний том давалгаа байсан. Харин одоо энэ салбар илүү өргөн, илүү нарийн, бас илүү стратегийн шатанд оржээ. Өнөөдрийн climate tech нь зөвхөн “ногоон төхөөрөмж” биш, харин эрчим хүчний систем, үйлдвэрлэл, өгөгдөл, дэд бүтэц, эрсдэлийн менежменттэй холбогдсон том экосистем болж өөрчлөгдөж байна. McKinsey-ийн 2025 оны дүгнэлтээр ялгарлыг бууруулахад хамгийн их нөлөө үзүүлэх технологиуд нь эрчим хүчний аюулгүй байдалтай давхар уялдаж, улс орнуудын стратегийн бодлогын төвд орж эхэлсэн байна.
Climate tech-ийн дараагийн давалгааг ойлгохын тулд нэг чухал өөрчлөлтийг харах хэрэгтэй. Эхний үед гол анхаарал “цэвэр эх үүсвэрийг хэрхэн нэмэх вэ” дээр байсан бол одоо “тэр цэвэр эрчим хүчийг системд хэрхэн найдвартай оруулах вэ” гэдэг асуулт илүү чухал болсон. IEA-ийн тайланд 2024 онд дэлхийн цахилгаан хэрэглээ 4.3 хувиар өссөн бөгөөд 2025–2027 онд ч өсөлт хүчтэй үргэлжлэх төлөвтэй гэжээ. Энэ нэмэгдэж буй эрэлтийг бага ялгаруулалттай технологиор хангахын тулд зөвхөн шинэ эх үүсвэр барих бус, мөн сүлжээ, хадгалалт, дамжуулалтын дэд бүтцийг шинэчлэх шаардлага тулгарч байна.
Тиймээс дараагийн том давалгаа бол grid tech буюу сүлжээний технологи, battery storage буюу эрчим хүч хадгалах шийдлүүд юм. Цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээ өсөх тусам сүлжээний ачаалал, тасалдал, оргил хэрэглээний асуудал улам төвөгтэй болж байна. Ялангуяа AI дата төвүүдийн эрчим хүчний хэрэгцээ огцом өсөж буй энэ үед IEA дата төвүүдийн цахилгаан хэрэглээ 2025 онд 17 хувиар өссөн бөгөөд батарейн хадгалалт дараагийн үеийн дэд бүтцийн гол технологи болж байгааг онцолсон. Энэ нь climate tech-ийн шинэ үе шат зөвхөн үйлдвэрлэл дээр биш, харин системийн уян хатан байдал дээр төвлөрч байгааг харуулж байна.
Хоёр дахь давалгаа нь хэрэглэгчдэд төдийлөн анзаарагддаггүй ч хамгийн том нөлөөтэй талбар руу шилжиж байна. Энэ бол цемент, ган, химийн үйлдвэрлэл, барилгын материал зэрэг hard-to-abate салбаруудын ялгарах хүлэмжийн хийн хэмжээг бууруулах юм. Өөрөөр хэлбэл, climate tech одоо энгийн цахилгаанжуулалтаас давж, хамгийн хэцүү, хамгийн их ялгаруулалттай салбарууд руу орж эхэлжээ. McKinsey-ийн үнэлгээгээр эрчим хүчний шилжилтийн “амархан хэсгүүд” тодорхой хэмжээнд урагшилсан ч дараагийн том сорилтууд нь физик дэд бүтэц, үйлдвэрлэлийн шинэчлэл, хүнд салбарууд дээр төвлөрч байна. Энэ утгаараа carbon capture, low-carbon materials, industrial process innovation зэрэг нь climate tech-ийн гол цөм болж байна.
Гурав дахь шинэ чиглэл бол climate adaptation буюу уур амьсгалд дасан зохицох технологи. Хэдэн жилийн өмнө climate tech-ийг ихэвчлэн ялгарал бууруулах шийдлээр төсөөлдөг байсан. Харин өнөөдөр үер, ган, хэт халалт, усны хомсдол, дэд бүтцийн эмзэг байдал зэрэг бодит эрсдэлүүд бизнес, хот, хөдөө аж ахуйд шууд нөлөөлж эхэлснээр “дасан зохицох технологи” тусдаа том зах зээл болж байна. McKinsey судалгаагаар 2030 он гэхэд climate resilience technology нь хувийн хөрөнгө оруулалтад 1 их наяд ам.долларын боломж үүсгэж магадгүй гэж тэмдэглэсэн. Энэ нь climate tech зөвхөн байгаль хамгаалах тухай биш, харин эдийн засгийн тогтвортой байдлын тухай асуудал болсныг илтгэнэ.
Дөрөв дэх давалгаа бол data + AI + reporting. Өнөөдөр компаниуд өөрсдийн ялгарал, нийлүүлэлтийн сүлжээний эрсдэл, уур амьсгалын нөлөөлөл, тайлагналын шаардлагыг улам нарийвчлан тооцох хэрэгтэй болсон. PwC-ийн материалуудад climate tech-ийн дараагийн шатанд AI ашигласан шинжилгээ, тайлагнал, эрсдэлийн үнэлгээ, уур амьсгалын өгөгдлийн платформууд илүү чухал болж байгааг онцолсон. Өөрөөр хэлбэл, ирээдүйн climate tech нь заавал шинэ машин, шинэ үйлдвэр хэлбэрээр харагдахгүй. Зарим нь программ хангамж, зарим нь өгөгдлийн дэд бүтэц, зарим нь менежментийн систем байх болно гэдгийг харуулсан.
Мөн дараагийн давалгаанд next-generation firm power буюу тасралтгүй, найдвартай цэвэр эрчим хүчний шийдлүүд орж ирж байна. Breakthrough Energy-ийн экосистем, хөрөнгө оруулалтын чиглэлүүдээс харахад enhanced geothermal зэрэг технологиудыг урт хугацааны бодит шийдэл гэж үзэж, цахилгаан, үйлдвэрлэл, барилга, хөдөө аж ахуй, тээвэр гэсэн том ялгаруулагч салбаруудад төвлөрч байна. Энэ нь climate tech-ийн дараагийн үеийн өрсөлдөөн “хамгийн шинэлэг санаа” дээр бус, “хамгийн өргөн хүрээнд нэвтрэх чадвартай шийдэл” дээр явагдана гэсэн үг юм.
Ингээд харвал climate tech-ийн дараагийн давалгаа нь нарны хавтан, EV-ийн дараах шинэ моод биш юм. Харин энэ нь эрчим хүчний сүлжээ, үйлдвэрлэлийн шинэчлэл, уур амьсгалын эрсдэлд дасан зохицох чадвар, өгөгдөлд суурилсан удирдлага, найдвартай цэвэр эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрүүдийг нэгтгэсэн илүү боловсорсон үе шат юм. Өөрөөр хэлбэл, climate tech одоо зөвхөн “ногоон” салбар байхаа больж, дэлхийн эдийн засаг, аюулгүй байдал, дэд бүтцийн ирээдүйг тодорхойлох стратегийн салбар болж байна.