Бүх нийтлэлүүд
2026.05.232 min read#програмчлалбакод#ai#math#open-universe#probabilistic models#probability#магадлал#магадлалын загвар#математик#нээлттэй-ертөнц#хиймэл оюун ухаан
Нээлттэй ертөнцийн магадлалын загварууд – OUPMs
Ц.Биндэрцэцэг
Багш
Ц.Биндэрцэцэг
Багш
Олон домэйнд гол асуудал нь ямар объектууд оршин байдаг, тэдгээр нь хэдэн ширхэг байдаг вэ гэдгийг урьдчилан мэдэх боломжгүй байдаг явдал юм. Жишээ нь:
Тагнуулын сүлжээнд хэчнээн агент, юу мэдэгдэж байгаа нь тодорхойгүй байж болно.
Биологийн системд шинэ төрөл зүйлүүд эсвэл шинэ эсүүд байж магадгүй.
Ийм тодорхойгүй объектууд байгааг харгалзан хамгийн эхэнд бүх объект бий гэж үзэх арга нь бодит амьдралд ихэвчлэн буруу болдог. Closed-Universe загвар нь бүх объект урьдчилан тогтоогдсон гэж үздэг бол Open-Universe Probability Models (OUPMs) загвар нь объектын тоо, төрлийг болзошгүй, магадлалын дагуу гэмтэлгүйгээр динамикаар нэмэгдүүлж чаддаг загвар юм.
Тодорхойгүй байдлыг илүү бодитойгоор загварчлахын тулд нээлттэй ертөнцийн магадлалын загварууд (Open-Universe Probability Models, OUPMs) ашиглагддаг. OUPM нь уламжлалт магадлалын харилцаат загварууд (Relational Probability Models, RPM)-ыг өргөжүүлсэн хэлбэр бөгөөд бүх объект заавал урьдчилан тодорхойлогдсон байх ёстой гэж үздэггүй. Үүний оронд загвар нь ажиглагдаагүй, одоогоор тодорхойгүй объектууд оршин байх боломжийг зөвшөөрдөг.
OUPM-ийн гол онцлог нь дүгнэлт хийх явцад шинэ объектуудыг динамикаар үүсгэх боломж юм. Шинэ объект бий болох үйл явц нь магадлалын дагуу загварчлагддаг бөгөөд үүнийг гарал үүслийн функцүүд (origin functions)-ээр тодорхойлно. Эдгээр функцүүд нь тухайн системийн одоогийн төлөвөөс хамааран шинэ объект гарч ирэх магадлалыг тодорхойлдог.
Жишээлбэл, хэрэв систем тухайн бүсэд шинэ агентууд гарч ирж болзошгүй гэж үзэж байвал гарал үүслийн функц нь боломжит агентуудын тоонд тохирох магадлалын тархалтыг өгч чадна. Ингэснээр тагнуулчдын нийт тоо нь тогтмол утга бус, харин санамсаргүй хувьсагч болж хувирна.
Мөн OUPM нь ижилсэлийн тодорхойгүй байдлыг (identity uncertainty) зохицуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, өөр өөр ажиглалтууд нь нэг объектод хамаарах эсэх, эсвэл тусдаа объектуудыг илэрхийлж байгаа эсэх нь тодорхойгүй байж болно. Жишээлбэл, хоёр өөр нууц нэрээр ажиглагдсан тагнуулч нь үнэндээ нэг хүн байж болох эсвэл хоёр өөр хүн байж болох нөхцөлд загвар нь аль аль боломжийг магадлалын дагуу авч үзнэ.
OUPM-д дүгнэлт хийх үйл явц нь боломжит ертөнцүүдийн огторгуйгаас түүвэрлэлт хийх хэлбэрээр явагдана. Энд боломжит ертөнц бүр нь тодорхой тооны объект, тэдгээрийн шинж чанар болон харилцан хамаарлыг агуулсан инстанцтай тохирно. Дүгнэлт хийхдээ загвар нь ижилсэлийн нийцэмжийг хадгалах бөгөөд шаардлагатай тохиолдолд шинэ объектуудыг бий болгох боломжийг харгалзан үздэг.
Энэхүү арга нь объектын бүрэн багц (жишээлбэл, тоо, таних тэмдэг, байршил) тодорхойгүй байдаг бодит цагийн системүүд, тандалтын системүүдэд онцгой ач холбогдолтой. Түүнчлэн биологийн системд төрөл зүйл, эсүүдийн бүрэн жагсаалт урьдчилан мэдэгдээгүй нөхцөлд OUPM нь системийг шинэ мэдээлэл цуглуулах явцад шинэ объектууд (шинэ төрөл зүйл, шинэ эсүүд) бий болж болох байдлаар загварчлах боломж олгодог.